Nowotwór miejscowo złośliwych u psów i kotów

Nowotwory miejscowo złośliwe to szczególny typ guzów nowotworowych, który znajduje się pomiędzy klasycznymi nowotworami łagodnymi a złośliwymi. Charakteryzują się one tym, że rosną agresywnie lokalnie, naciekają okoliczne tkanki, ale zazwyczaj nie tworzą przerzutów do odległych narządów. Oznacza to, że choć nie rozprzestrzeniają się drogą krwi czy limfy, mogą powodować znaczne uszkodzenia w miejscu, w którym się rozwijają

Ze względu na zdolność do miejscowego niszczenia tkanek, a jednocześnie brak przerzutów, nowotwory te są trudne do jednoznacznej klasyfikacji i wymagają indywidualnego podejścia diagnostyczno-terapeutycznego. Ich leczenie może być równie skomplikowane jak w przypadku klasycznych nowotworów złośliwych, szczególnie gdy guz zlokalizowany jest w trudnym anatomicznie miejscu

Przykłady nowotworów miejscowo złośliwych u psów i kotów

Do najczęstszych nowotworów miejscowo złośliwych u zwierząt towarzyszących należą włókniakomięsak (fibrosarcoma), mięsaki tkanek miękkich (soft tissue sarcomas), mastocytoma stopnia I i II (u niektórych klasyfikacji), guz wrzecionowatokomórkowy oraz guz z komórek osłonkowych nerwów (nerwiakomięsak). Choć każdy z nich różni się pod względem histologicznym, ich cechą wspólną jest niszczenie otaczających tkanek bez odległych przerzutów

Fibrosarcoma to guz rozwijający się z fibroblastów, czyli komórek tkanki łącznej. U psów występuje zwykle na kończynach, tułowiu lub w obrębie jamy ustnej, gdzie może powodować znaczne trudności w jedzeniu. U kotów włókniakomięsaki często rozwijają się w miejscach wcześniejszych iniekcji – mówimy wtedy o tzw. mięsaku poszczepiennym. To przykład nowotworu, który rośnie bardzo agresywnie lokalnie, ale niezwykle rzadko daje przerzuty

Mięsaki tkanek miękkich to szersza grupa guzów obejmująca różne typy nowotworów o podobnym przebiegu – rozwijają się one z tkanek łącznych, mięśniowych, nerwowych czy tłuszczowych. Choć ich wygląd i lokalizacja mogą się różnić, większość z nich zachowuje się w sposób miejscowo złośliwy

Diagnostyka i rozpoznanie

Rozpoznanie nowotworu miejscowo złośliwego rozpoczyna się od zauważenia przez opiekuna nietypowego guza – zwykle twardej, mało przesuwalnej zmiany pod skórą lub w głębszych warstwach tkanek. W przeciwieństwie do guzów łagodnych, zmiany te mają tendencję do szybkiego wzrostu i często są zrośnięte z otaczającymi strukturami

Podstawą diagnostyki jest biopsja cienkoigłowa lub gruboigłowa, a następnie badanie histopatologiczne. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie badania immunohistochemicznego, które pozwala precyzyjnie określić typ nowotworu. Obrazowanie diagnostyczne, takie jak RTG, USG czy tomografia komputerowa, pomaga ocenić rozmiar zmiany oraz jej stosunek do tkanek sąsiednich

W przypadku mięsaka poszczepiennego u kotów standardem jest wykonanie rezonansu magnetycznego lub tomografii w celu dokładnego zaplanowania zabiegu chirurgicznego – ponieważ zmiana może mieć znacznie większy zasięg niż wynika to z badania palpacyjnego

Leczenie miejscowo złośliwych nowotworów

Podstawową metodą leczenia miejscowo złośliwych nowotworów jest chirurgia. Kluczowe znaczenie ma wykonanie zabiegu z odpowiednim marginesem tkanek – zazwyczaj od 2 do 5 centymetrów zdrowej tkanki wokół guza oraz odpowiedniej głębokości. Tylko wówczas można mieć realną szansę na usunięcie wszystkich komórek nowotworowych

W przypadku guzów zlokalizowanych w trudno dostępnych miejscach, takich jak okolice kręgosłupa, głowy, kończyn, chirurgiczne usunięcie z szerokim marginesem może być niemożliwe. W takich sytuacjach w grę wchodzi radioterapia – stosowana jako uzupełnienie po zabiegu lub samodzielna forma leczenia, gdy operacja nie wchodzi w grę

Chemioterapia w przypadku nowotworów miejscowo złośliwych nie jest metodą pierwszego wyboru, ale może być stosowana w przypadkach, gdy guz wykazuje cechy dużej agresywności, gdy niemożliwe jest jego całkowite wycięcie lub gdy mamy do czynienia z ryzykiem nawrotów

U kotów z mięsakami poszczepiennymi leczenie często obejmuje agresywną chirurgię z usunięciem dużej ilości tkanek, a nawet kończyny, aby zapobiec nawrotom. Mimo to odsetek nawrotów nadal sięga 25–50%, dlatego tak ważna jest precyzyjna diagnostyka i planowanie leczenia

Znaczenie kontroli po leczeniu

Nowotwory miejscowo złośliwe mają wysokie ryzyko wznowy miejscowej, dlatego nawet po udanym zabiegu konieczne są regularne kontrole. W pierwszym roku po operacji wizyty powinny odbywać się co 3 miesiące, później co pół roku. Każde podejrzenie nawrotu – ponowne wyczucie guzka w miejscu wcześniej operowanym – powinno być natychmiast diagnozowane

W niektórych przypadkach możliwe jest wykonanie zabiegu powtórnie, a także zastosowanie dodatkowych metod terapeutycznych. Rokowanie jest zwykle ostrożne do umiarkowanego – zależy od lokalizacji guza, skuteczności pierwszego leczenia oraz możliwości dalszego postępowania

---

Onkologia w Animal Center

Animal Center
ul. Zamiany 12, 02-786 Warszawa

---

Bibliografia

• Withrow, S.J., Vail, D.M., Page, R.L. (2013). Withrow and MacEwen’s Small Animal Clinical Oncology (5th ed.). Elsevier Saunders.
  – Kompendium wiedzy na temat onkologii weterynaryjnej, zawierające szczegółowe opisy mięsaka poszczepiennego, mięsaków tkanek miękkich oraz zasad leczenia chirurgicznego i uzupełniającego.
• Meuten, D.J. (2017). Tumors in Domestic Animals (5th ed.). Wiley Blackwell.
  – Szczegółowe opisy patologiczne nowotworów miejscowo złośliwych, w tym klasyfikacja, cechy mikroskopowe i tendencje wzrostu.
• Goldschmidt, M.H., Goldschmidt, K.H. (2017). Epithelial and Melanocytic Tumors of the Skin. In: Meuten, D.J. (Ed.), Tumors in Domestic Animals (5th ed.).
  – Rozdziały poświęcone nowotworom skóry, w tym mięsakowi poszczepiennemu i mastocytomom niskiego stopnia.
• Martano, M., Morello, E., Buracco, P. (2011). Feline injection-site sarcoma: past, present and future perspectives. Veterinary Journal, 188(2), 136–141.
  – Artykuł naukowy szczegółowo omawiający mechanizmy powstawania i strategie leczenia mięsaków poszczepiennych u kotów.
• Polskie Towarzystwo Onkologii Weterynaryjnej. (2022). Wytyczne postępowania z mięsakami tkanek miękkich u psów i kotów.
  – Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia nowotworów miejscowo złośliwych.